Minh bạch thị trường mua bán nợ

ĐẶNG HÀ MY

Thứ năm, 07/12/2017 - 08:00 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Việc phát triển một thị trường mua bán nợ minh bạch với đầy đủ hành lang pháp lý đang là yêu cầu cấp thiết. Ảnh: NG.HẢI

Dù nhiều chính sách, cơ chế đặc thù cho xử lý nợ xấu đã được ban hành nhưng việc xử lý nợ xấu vẫn chưa đạt kỳ vọng khi thiếu thị trường mua bán nợ công khai, minh bạch. Thực tế, thị trường cũng chưa có chuẩn chung về nợ được mua - bán. Do đó, theo các chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu, việc phát triển thị trường mua bán nợ là yêu cầu cấp thiết với Việt Nam hiện nay.

Phát biểu ý kiến tại Hội thảo nghiên cứu khoa học về thị trường mua bán nợ Việt Nam, do Học viện Chính sách và Phát triển tổ chức tại Hà Nội mới đây, PGS, TS Đào Văn Hùng, Giám đốc Học viện Chính sách và Phát triển, thị trường mua bán nợ Việt Nam mới là thị trường sơ cấp, chưa có thị trường thứ cấp. Các chủ thể tham gia thị trường rất hạn chế, bên mua nợ chỉ bao gồm: Công ty Quản lý tài sản các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam (DATC) và các AMC trực thuộc các tổ chức tín dụng (TCTD). Bên bán nợ cũng thuộc nhóm đối tượng hẹp gồm các TCTD bán nợ cho VAMC, DATC hoặc AMC của các ngân hàng thương mại (NHTM), doanh nghiệp (DN) bán nợ cho DATC chủ yếu là doanh nghiệp Nhà nước (DNNN).

Trong khi đó, theo chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực, Giám đốc Trường Đào tạo BIDV, nguồn cung cho thị trường mua bán nợ rất dồi dào với tổng dư nợ 6 triệu tỷ đồng, bằng 125% GDP. Trong đó, nợ xấu và nợ tiềm ẩn là khoảng 8,6%, tương đương 516.000 tỷ đồng. Mặc dù Nghị quyết 42/2017/QH14 (NQ 42) của Quốc hội (QH) về xử lý nợ xấu đã cho phép nhà đầu tư (NĐT) tư nhân tham gia nhưng sự tham gia của các chủ thể mới còn rất hạn chế khi thiếu các nhà môi giới, định giá tài sản chuyên nghiệp, các NĐT tổ chức. Thị trường cũng chưa có chuẩn chung về nợ được mua - bán để hàng hóa có thể được giao dịch công khai, minh bạch, đầy đủ thông tin.

Về những khó khăn trong việc xử lý, mua bán nợ xấu, theo đại diện VAMC, một trong những khó khăn là thiếu thông tin. Nhiều NĐT tìm đến VAMC để tìm hiểu thông tin về các lĩnh vực như: dự án thủy điện, xăng sinh học… Tuy nhiên, do thiếu cả về nguồn lực và nhân lực, thông tin cho các NĐT không được đầy đủ. Để có thông tin, VAMC phải liên hệ với từng TCTD tập hợp thông tin nên mất nhiều thời gian. Như vậy, việc thiếu cơ sở dữ liệu bao quát về nợ xấu cũng là một cản trở lớn trong việc thu hút NĐT tham gia thị trường mua bán nợ.

Phân tích những hạn chế của thị trường mua bán nợ Việt Nam, PGS, TS Nguyễn Thị Mùi, chuyên gia tài chính - ngân hàng, cho biết, trước đây nợ xấu được mua bán chủ yếu với VAMC theo giá sổ sách. Đến nay, mặc dù đã có cơ chế được mua theo giá thị trường nhưng vẫn chưa có hướng xử lý cụ thể. Cùng lúc đó, dù lượng nợ xấu cần bán rất lớn nhưng thông tin cho NĐT rất ít ỏi, thiếu minh bạch. Bên cạnh đó, mặc dù NQ 42 của QH đã có nhiều nội dung tháo gỡ những khó khăn trong thu giữ tài sản bảo đảm, nhưng sau khi thu về, vẫn chưa có hướng giải pháp để chuyển tài sản đó thành tiền, hay để xử lý khoản nợ xấu. Để nợ xấu mua - bán được, hàng hóa trên thị trường phải được quy chuẩn bằng việc “chứng khoán hóa” nợ xấu. Tuy nhiên, điều kiện để “chứng khoán hóa” nợ xấu không đơn giản, đòi hỏi phải có hành lang pháp lý đầy đủ. Các tổ chức phát hành, bảo lãnh phải thật sự có uy tín, đồng thời không thể tách rời khỏi quá trình tái cơ cấu TCTD.

Cùng quan điểm này, TS Cấn Văn Lực cho rằng, để “chứng khoán hóa” các khoản nợ cần các tổ chức chuyên trách trung gian về mua bán nợ. Tổ chức này không nhất thiết phải là VAMC mà có thể là các tổ chức mới. Đó là các tổ chức bảo lãnh phát hành để bao tiêu phát hành, tổ chức quản lý tài sản chuyên ủy thác, làm trung gian để giám sát hai bên mua bán; tổ chức hỗ trợ thanh khoản; tổ chức xếp hạng khoản nợ được mua bán… và đặc biệt quan trọng là các tổ chức độc lập định giá tài sản. Hiện nay, định giá các khoản nợ xấu đang là một khó khăn với các chủ thể muốn mua bán nợ. Cần sớm có giải pháp mở rộng phương thức mua bán nợ, bao gồm cho phép chứng khoán hóa. Bổ sung các chủ thể tham gia thị trường và thúc đẩy sự phát triển của các chủ thể này, bao gồm: Cho phép thành lập Hiệp hội các DN mua bán nợ; công ty nhận ủy thác cho NĐT nước ngoài, công ty định giá, tổ chức xếp hạng tín nhiệm… Nghiên cứu thành lập sàn giao dịch mua bán nợ tập trung. Phát triển thị trường thứ cấp, tăng tính thanh khoản, nghiên cứu thành lập công ty tái cho vay thế chấp…

Theo PGS,TS Đào Văn Hùng, việc phát triển thị trường mua bán nợ sẽ làm tăng nguồn vốn khả dụng cho người tiêu dùng, đặc biệt những đối tượng khó có khả năng tiếp cận vốn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.