Diễn đàn - NHÂN DÂN ĐIỆN TỬ

Tri thức quốc tế và ấn tượng chuyển ngữ

Cập nhật lúc 18:41, Thứ hai, 06/02/2012 (GMT+7)

Quang cảnh sân thơ quốc tế.

NDĐT – Các dịch giả Việt Nam đã chứng tỏ được tài năng của mình với bạn bè quốc tế và công chúng trong nước qua ngày hội thơ.

Sân thơ quốc tế tại Ngày thơ Việt Nam lần thứ 10 đã tập trung được giới chuyên môn và một tầng lớp khán giả khá tinh túy, quan tâm đến sự đổi mới. Tại đây, phần đọc thơ tuy không ồn ào nhưng ấn tượng và gây xúc động cho nhiều người trước những ý thơ phong phú và rộng lớn, chứa đựng được tinh thần nhân văn và nhân loại. Mỗi bài thơ đều được đọc với hai đến ba thứ tiếng, bao gồm: ngôn ngữ gốc, tiếng Anh và tiếng Việt.

Nếu như tại Liên hoan thơ Châu Á - Thái Bình Dương, các nhà thơ và nhà văn hóa quốc tế chủ yếu được biết đến qua các tham luận của mình, thì tại Ngày thơ, công chúng có thể tiếp cận phần nào nguồn tri thức này qua các bài thơ họ lựa chọn để trình bày cho khán giả.

Nhà thơ Hữu Việt và nhà thơ Goro Takano đều có giọng đọc truyền cảm và lịch lãm.

Cách thể hiện một bài thơ tuy đơn giản - chỉ là đọc thơ thuần túy, không nặng về biểu diễn - nhưng được truyền đi bởi giọng đọc của các nhà thơ, nhà nghiên cứu, các giáo sư đến từ nhiều nước trên thế giới... thực sự đã mang đến một phong vị khác. Ở đó, đọc thơ chỉ là ngắt nghỉ nhịp giữa các câu thơ hợp lý, một giọng người chuẩn mực và êm ả với ngôn ngữ mẹ đẻ phong phú của nó, với nhà thơ – người tri thức đã sáng tạo ra nó. Những điều này đã đặt thơ ca trở về đúng hình thức biểu đạt gốc của mình, không màu mè tô vẽ.

Một số tác phẩm đặc biệt gây ấn tượng, như “Một con lạc đà và một máy chụp ảnh” – tác phẩm của Goro Takano (nhà thơ, giáo sư đại học Saga, chuyên gia văn hóa Á Phi thế kỉ 20 và văn học Việt Nam sau chiến tranh), phần chuyển ngữ tiếng Việt của nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai. Bài thơ có màu sắc và chuyển động như một bộ phim ngắn, trong đó Goro mô tả về cuộc đối thoại giữa hai người già: một người đàn ông Nhật Bản (nhân vật tôi - được hình tượng hóa trở thành chiếc máy ảnh) và một người phụ nữ (hình tượng hóa thành một con lạc đà).

Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai và nhà thơ Hữu Việt trong vai trò dẫn chương trình bằng hai thứ tiếng Anh - Việt và giúp đỡ các nhà thơ nước ngoài đọc bản chuyển ngữ tiếng Việt.

Tác phẩm thực sự mang tính nhân văn cao, khi ông đặt con người vào một kết nối có tính tương đương với đồ vật và con vật, sử dụng những hình ảnh liên tưởng độc đáo và đắt giá; bằng cách đó – đã mài sắc thêm các giác quan, trí tuệ của con người.

…Tôi tìm thấy một chiếc bóng quen lướt qua
Hai cái bướu trên lưng
Nhưng tôi không theo kịp
Bà ấy đang trở lại nơi bà ấy đã thuộc về nó
Bà ấy cần nhiều cát hơn
Cát làm tôi đau
Rạng đông đang tới
Đến lúc phải trở lại
Nơi tôi đã thuộc về nó
Về căn phòng lạnh lẽo đó, tôi muốn nói
Vâng, chúng ta đã xây thành phố này
Đã hy sinh cuộc đời của chúng ta
Đó là lý do tại sao chúng ta không có con
Một người vì mọi người và mọi người vì một người
Đã đến lúc trở về và cởi quần áo
Đã đến lúc có nhiều lông hơn và hai bướu to
Đã đến lúc vất đi những ống kính hết thời của tôi
Đã đến lúc gập và trói chân và sống hết đời tôi bằng giấc ngủ.

Sự thành công của bản dịch chuyển ngữ này đã được đáp lại bằng sự xúc động và những tràng pháo tay chào đón của khán giả, mặc dù đã quá thời điểm chính ngọ. Sau khi thưởng thức nhiều tác phẩm thơ đa tầng và đa ngôn ngữ tại sân thơ quốc tế, quả thực không thể không nhắc về nỗ lực rất lớn của các dịch giả Việt Nam trong quá trình dịch thơ Việt – Anh, Anh – Việt, Nga – Việt, Trung – Việt….. Một số độc giả được tiếp cận phần chuyển ngữ tỏ ra khâm phục. Các bản dịch đã được thực hiện rất tốt trong một khoảng thời gian ngắn ngủi, đảm bảo được tính phong phú của ngôn từ, chuyển tải được cảm xúc cũng như đã giữ được nhịp điệu thơ.

Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai cho biết, với một số tác phẩm được gửi ngay từ đêm hôm trước, chị đã thức đến 4 giờ sáng để chuyển ngữ kịp thời, phục vụ cho sự chia sẻ thơ ca của các nhà thơ, cũng như cung cấp sự hiểu đến bạn đọc. Ngoài một vài bài thơ vừa dịch tức thì cho Ngày thơ VN, nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai cũng dịch rất nhiều những tác phẩm thi ca khác được gửi đến cho Liên hoan thơ Châu Á Thái Bình Dương lần thứ 1.

Như vậy, từ ấn tượng chuyển ngữ này trong các tác phẩm thơ nước ngoài được dịch – đặc biệt là dịch ra tiếng Việt, có thể thấy sự tương tác hai chiều của vấn đề: (Thứ nhất) Tri thức nhân loại trong thế kỉ 21 vẫn tiếp tục rất phong phú, dồi dào và cần được tiếp cận đặc biệt là qua các sản phẩm ngôn ngữ. Và (thứ hai) người Việt Nam hoàn toàn có thể Việt hóa tốt, tăng cường khả năng hiểu biết nguồn tri thức này, tiếp tục cung cấp trở lại cho bạn đọc và công chúng Việt.

HỒ HƯƠNG GIANG