Phóng sự dự thi
Nghề nuôi... muỗi
Thứ bảy, 09/11/2013 - 09:11 PM (GMT+7)
[+] Cỡ chữ: Mặc định
TS Ron P.Marchand (người đứng) cùng chuyên gia Nhật Bản tiến hành mổ "muỗi chúa" để nghiên cứu.

(Tiếp theo và hết)

Kỳ II: Gửi trọn đam mê

Ðang sống sung túc ở những khu đô thị phồn hoa, nhưng vì quá đam mê nghiên cứu loại thuốc đặc trị bệnh sốt rét, nhiều nhà khoa học cả Tây lẫn ta đã tình nguyện vào rừng núi hoang vu Khánh Hòa miệt mài bắt muỗi nghiên cứu.

Kỳ I : Khắc tinh của sốt xuất huyết

 Ðội săn bắt muỗi đặc biệt

"Lại có thêm thằng Ka Linh chết vì bệnh sốt rét rừng nữa rồi. Càng ngày bệnh sốt rét càng lan tràn, không biết sẽ bao nhiêu người phải chết nữa" - Tiếng kêu thảng thốt của ông Ka Ré ở xã Khánh Phú (Khánh Vĩnh, Khánh Hòa) khiến nhiều người ám ảnh.

Xã Khánh Phú có đến 99% người dân tộc Raglay. Ðầu những năm 90 của thế kỷ trước, dân số vùng này chỉ khoảng 1.200 người, nhưng tới 60% trong số đó mang ký sinh trùng sốt rét.

 Thời gian đó, sốt rét đã cướp đi sinh mạng biết bao nhiều người vì cơ sở y tế huyện Khánh Vĩnh còn quá nghèo nàn trong khi người dân lại thường tự chữa ở nhà. Bệnh phát triển thành ác tính, người co giật là y như rằng "thần chết" kéo người đi. Thời tiết giao mùa, hầu như nhà nào cũng có người sốt ly bì. Có năm, một ngày mà làng hai người chết. Rừng thiêng, nước độc, nhưng dân nơi đây nghề nghiệp không có, chỉ còn cách bám rừng mưu sinh, ngã bệnh thì đành đối chọi, đến đâu hay đó.

 Một chiều cuối năm 1993, người dân Phú Khánh bỗng nhiên thấy hàng chục người cõng trên lưng những ba-lô thuốc và các dụng cụ săn bắt muỗi. "Khách lạ" tới, suốt ngày chỉ đi tìm muỗi. Ðó chính là "Ðội nghiên cứu sốt rét và săn bắt muỗi". Suốt đêm đầu tiên đó, trong căn nhà cộng đồng của xã Khánh Phú, người dân vây kín nghe các thành viên trong đội kể về kế hoạch sẽ đuổi căn bệnh sốt rét ác tính ra khỏi buôn làng. Với những người Raglay, đó là chuyện hoang đường. Ông Y Mát nhớ lại: "Họ bảo chỉ đi bắt muỗi. Dân làng ai dũng cảm và thích trị cái "con sốt rét" thì vào rừng cùng họ làm mồi nhử để bắt muỗi, sẽ có thưởng".

 Ðội nghiên cứu sốt rét và săn bắt muỗi có tám người, cả Tây lẫn ta do TS Nguyễn Tuyên Quang làm đội trưởng. Ông Quang cho biết: "Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương cho thành lập đội này là quyết định táo bạo. Lợi ích mang lại không thể đo đếm bằng tiền!".

 "Mục tiêu ban đầu là mỗi ngày bắt được 30 con muỗi chứa vi-rút sốt rét. Ngày đi săn, tối về mổ xẻ ra nghiên cứu. Ở cái nơi "đặc sản" là sốt rét nên ban đầu ai cũng ái ngại. Có đợt, một nửa đồng bào dân tộc thiểu số bụng cứ trương lên vì gan và lách sưng do sốt rét. Thế nên biết khó khăn nhưng chúng tôi không thể bỏ cuộc".

 Ông Quang thường nói vui rằng, đội săn bắt muỗi của mình mang "đẳng cấp quốc tế". Bởi có đầy đủ các biện pháp vây bủa lẫn dụ nhử khi thấy muỗi bệnh xuất hiện và hầu như chẳng có ngày nào ra về tay không. Các thành viên trong đội sau khi săn được muỗi sẽ tiến hành nghiên cứu để tìm ra loại thuốc hữu hiệu. Kỹ thuật viên Phan Châu Do, một trong những thành viên trẻ nhất đội tự hào, cho biết: "Em ăn dầm ở dề tại đây, nửa năm mới về quê thăm vợ một lần. Ban đầu cô ấy buồn lắm, nhưng hiểu khát vọng được cùng anh em tìm ra giải pháp chặn đứng bệnh sốt rét cứu người nên đã đồng ý và cảm thông.

 Những ông Tây mê... muỗi

 Trong đội nghiên cứu sốt rét và săn bắt muỗi ở Khánh Phú còn có các nhà khoa học nước ngoài tự nguyện bỏ cả phố phường để gắn cuộc đời với rừng núi nơi đây.

 Già làng Pi Năng Út xúc động: "Ông Tây này suốt ngày mặc đồ dân tộc mình, cho đồng bào mình thuốc chống bệnh sốt rét miễn phí! Ở đây, ai cũng quý ông Tây đó như người nhà. Từ khi có đội săn bắt muỗi và ông Tây cho thuốc, những cái chết buồn không còn nhiều như trước nữa". Ông Tây mà già làng út nhắc đến là TS Ron P.Marchand. Là triệu phú người Hà Lan, nhưng 20 năm nay, ông quyết định bám trụ ở Khánh Vĩnh để cùng những thành viên trong đội nghiên cứu sốt rét và săn bắt muỗi. Ði rừng bắt muỗi, từng bị muỗi đốt và truyền bệnh sốt rét vào người nhưng ông luôn xem đó là một "thử nghiệm hiệu quả nhất". Có đêm, ông thức trắng trong rừng quan sát muỗi, ngủ cùng muỗi xem nó chích đốt mình như thế nào, chiếc vòi khi hút máu ra sao, bụng muỗi sau khi no nê sẽ chuyển biến thế nào... Nhắc lại cơ duyên "làm bạn với muỗi", Tiến sĩ Ron tâm sự: "Trong một lần sang thăm Việt Nam, làm việc với Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, tôi thấy tình trạng người chết do sốt rét ở Việt Nam đang ở mức báo động trong khi thuốc đa số phải nhập ngoại mà hiệu quả điều trị chưa cao. Muốn bào chế ra loại thuốc đặc trị made in Việt Nam, chỉ còn cách bám vào muỗi gây bệnh mà nghiên cứu.

 "Chiều 5-11-2013, Tiến sĩ Ron P.Marchand khẳng định với tôi rằng, "Nếu như hơn 10 năm trước, tới 98% số dân Khánh Phú bị sốt rét thì đến ngày 30-10-2013, tỷ lệ đó chỉ còn 1,67%, tất cả đều nhờ vào loại thuốc mới của đội "Săn bắt muỗi và nghiên cứu sốt rét", bào chế từ chính những con muỗi độc".

 Tiến sĩ Ron đề xuất ý tưởng tham gia đội nghiên cứu sốt rét và săn bắt muỗi và nhanh chóng được chấp nhận. Mục tiêu đội này là nghiên cứu bằng được biện pháp can thiệp lâu dài nhằm cải thiện điều kiện sức khỏe của người dân sống trong vùng sốt rét. Hiện nay, sau gần 20 năm miệt mài nghiên cứu, kết quả ban đầu của đội cho thấy, ở Việt Nam tồn tại hai loài muỗi chính gây bệnh sốt rét cho người là muỗi AnMinimus và AnDirus. Sau khi áp dụng biện pháp hóa chất, chỉ có muỗi AnMinimus bị tiêu diệt, còn AnDirus vẫn nhởn nhơ. Nên thời gian sắp tới phải tiếp tục mổ chi tiết muỗi AnDirus để bào chế ra loại thuốc tiêu diệt chúng. Ở núi rừng Khánh Phú này cũng không còn ai xa lạ với ông Mar Che. Tuy không miệt mài bám trụ như Tiến sĩ Ron nhưng mỗi lần có điều kiện về Khánh Vĩnh, ông lại vào rừng "ăn,  ngủ" với muỗi để nghiên cứu.

 Ðội trưởng Nguyễn Tuyên Quang kể, 10 năm trước, các cơ quan chuyên môn thường đưa ra biện pháp diệt vec-tơ (phun tồn lưu hóa chất lên vách nhà để diệt muỗi) và điều trị. Sau một thời gian thực hiện, biện pháp này bộc lộ nhiều điểm yếu và thất bại trên phương diện toàn cầu vì mục tiêu loại trừ hoàn toàn bệnh sốt rét không thể đạt được. "Cách duy nhất là phải nghiên cứu bản thân con muỗi và bào chế thuốc trị bệnh do chính nó gây ra"- ông Quang khẳng định.

 Những đêm trắng mong muỗi cắn

 Với những người trong Ðội nghiên cứu sốt rét và săn bắt muỗi Khánh Phú, ám ảnh nhất là những đêm mưa rừng dữ dội. Loại muỗi truyền bệnh rất ít khi xuất hiện khi mưa quá to. Kỹ sư Hải, một thành viên trong đội cho biết: "Gian khổ lắm. Có khi phải làm việc xuyên ngày đêm; lương thì thấp, chẳng ai mơ nghiên cứu ra loại thuốc chế ngự căn bệnh này sẽ ẵm giải Nobel. Chúng tôi cần mẫn bám trụ vì đam mê, vì thương hàng triệu người đang vật lộn với bệnh sốt rét. Có những đêm, không thấy muỗi đến cắn là buồn lắm".

 Thường trước khi đi bắt muỗi, các thành viên trong đội tập dượt lại các kỹ năng, uống một viên thuốc kháng bệnh. Khi muỗi cắn phải đợi đúng lúc nó đang say hút máu và đưa vợt ra bắt gọn. Muỗi phải bắt sống mang về mổ xẻ có tác dụng cao hơn muỗi chết.

 "Không lâu nữa, Việt Nam sẽ là quốc gia bào chế thuốc chống sốt rét hữu hiệu nhất thế giới" - Tiến sĩ Ron P.Marchand.

 Ðến nay, Ðội nghiên cứu sốt rét Khánh Phú đã có những đóng góp đáng kể trong việc tìm ra các biện pháp can thiệp, cải thiện điều kiện sức khỏe của người dân sống trong vùng sốt rét, đồng thời ứng dụng một số biện pháp phòng, chống sốt rét cho người dân như phun hóa chất, dùng màn tẩm thuốc và cho uống thuốc phòng ngừa.

 Ngày 2-11-2013, Tiến sĩ Ron P.Marchand cùng các cộng sự đã chứng minh được, các loại  vượn, đười ươi, khỉ cũng sẽ nhiễm sốt rét y như người nếu bị các loại muỗi độc chích đốt. Thế là thuốc cho người cũng có thể giúp, những loài linh trưởng đang cần bảo tồn ở Việt Nam mà theo TS Ron P.Marchand, có tới hàng trăm con vượn, khỉ chết mỗi năm do sốt rét mà bác sĩ thú y không biết.

 Tôi chia vui với Tiến sĩ Ron P.Marchand cùng "Ðội săn bắt muỗi và nghiên cứu sốt rét" khi đầu tháng 11, họ đã tóm được một con "muỗi chúa" "độc và lạ nhất chưa từng thấy ở Khánh Phú". Chú muỗi này nhanh chóng được đưa về nuôi nhốt. Ngay lập tức Tiến sĩ Ron P.Marchand liên lạc với chuyên gia nghiên cứu muỗi hàng đầu thế giới là Tiến sĩ A-ki Na-ka-ru-mi và họ đã cùng nhau mổ xẻ chú "muỗi chúa" tại Việt Nam vào ngày 3-11. Nhiều chất độc cũng như cơ chế hoạt động của con muỗi này rất khác biệt. Theo miêu tả ban đầu của Tiến sĩ Ron P.Marchand, "muỗi chúa" này vòi dài hơn, lượng máu, các bộ phận nội tạng, mầu sắc và khả năng tuổi thọ cũng khác. Chất độc trong túi độc cũng cao gấp nhiều lần các loại muỗi gây sốt rét khác.    

 Một trong những kế hoạch mới mà Tiến sĩ Ron P.Marchand sẽ thực hiện trong tháng 2-2014 tới là ông sẽ đưa ba chiếc bẫy nhử - bắt muỗi từ Hà Lan sang Việt Nam. Ðây là một loại bẫy được chế tạo đặc biệt nhất thế giới, "mùi vị phát ra" sẽ "thơm ngon" hơn hàng chục lần da thịt người. "Các loại muỗi độc khôn ranh đến mấy, khi gặp chiếc bẫy này cũng sẽ lao vào và sập bẫy ngay" - Tiến sĩ Ron P.Marchand cùng các cộng sự của mình tin chắc vậy.

Chiều 5-11-2013, Tiến sĩ Ron P.Marchand khẳng định với tôi rằng, "nếu như hơn 10 năm trước, tới 98% số dân Khánh Phú bị sốt rét thì đến ngày 30-10-2013, tỷ lệ đó chỉ còn 1,67%, tất cả đều nhờ vào loại thuốc mới của đội "Săn bắt muỗi và nghiên cứu sốt rét", bào chế từ chính những con muỗi độc".

"Không lâu nữa, Việt Nam sẽ là quốc gia bào chế thuốc chống sốt rét hữu hiệu nhất thế giới" -Tiến sĩ Ron P.Marchand.

 ------------------------

 Bài dự thi xin gửi về địa chỉ: Ban Thư ký - Biên tập, Báo Nhân Dân, 71 phố Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

HÀ VĂN ÐẠO