Truyện kể về cuộc đời của một nông dân miền núi tên là Nông Văn Minh. Trước cách mạng, anh phải đi ở, sau tham gia Vệ quốc quân, chiến đấu dũng cảm và bị thương trong trận đèo Bông Lau cuối năm 1947. Do vết thương quá nặng, anh bị hôn mê, sau mười năm mới tỉnh. Con gái anh bây giờ đã là sinh viên y khoa, vào Viện Quân y chăm sóc anh.

Khi tỉnh dậy, anh được con gái kể lại cho nghe những gì đã xảy ra trong mười năm qua: Cuộc kháng chiến của quân dân ta đã kết thúc thắng lợi, Pháp phải công nhận Việt Nam, ký Hòa ước với Chính phủ ta, nhân dân ta đang nô nức thi đua xây dựng lại đất nước. Người vợ nghèo khổ của anh nay đã là Chủ tịch xã. Gia đình, quê hương, đất nước đều đã đổi thay.

Anh chiến sĩ đèo Bông Lau năm xưa, nghe con gái kể chuyện, nhìn thấy những thay đổi chung quanh..., trong lòng vô cùng phấn khởi và đặc biệt cảm động khi một đám đông do bác sĩ trưởng "Dinh dưỡng đường" kéo đến:

Hoan hô đồng chí Văn Minh
Giấc mộng mười năm đã tỉnh!

Trí tưởng tượng trong Giấc ngủ mười năm thật ra là một dự báo đầy tính khoa học. Giấc ngủ mười năm kéo dài cho đến năm 1958. Ðó là thời gian cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta đã liên tiếp giành được những thắng lợi vẻ vang: Chiến thắng Biên giới năm 1950, Chiến thắng Ðiện Biên Phủ "chấn động địa cầu" năm 1954 với việc ký kết Hiệp định Giơ-ne-vơ buộc Chính phủ Pháp phải công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, tiếp đó là giải phóng Thủ đô vào tháng 10 năm 1954 và giải phóng hoàn toàn miền bắc vào năm 1955. Rồi miền bắc giải phóng bước vào giai đoạn khôi phục lại kinh tế, đổi mới cuộc sống của nhân dân.

Từ khi Bác Hồ viết Giấc ngủ mười năm đến nay, đất nước ta đã trải qua 60 năm với biết bao điều thay đổi.

Thập niên 50 của thế kỷ trước ứng nghiệm với những lời tiên đoán diệu kỳ của Bác Hồ trong Giấc ngủ mười năm.

Thập niên 60 lại chứng kiến những sự kiện lịch sử khó ai quên được: Với kế hoạch năm năm 1961-1965, sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền bắc mở ra đầy triển vọng. Ở miền nam, ta đánh bại chiến tranh đặc biệt của địch, rồi tiến lên giáng cho chiến tranh cục bộ một đòn sét đánh với cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, làm lung lay ý chí xâm lược của kẻ thù, buộc chúng phải ngồi vào bàn đàm phán với ta tại Hội nghị Pa-ri. Năm 1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh về cõi vĩnh hằng mà vẫn khắc sâu trong lòng dân tộc niềm tin: "Cuộc chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta dù phải kinh qua gian khổ, hy sinh nhiều hơn nữa, song nhất định thắng lợi hoàn toàn". Bác dặn:

Còn non, còn nước, còn người
Thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay

Thập niên 70 là thập niên của những chiến công hiển hách chưa từng có trong lịch sử giữ nước của dân tộc ta. Ta đã đánh bại chiến lược chiến tranh Việt Nam hóa của Mỹ, buộc chúng phải ký kết Hiệp định Pa-ri về Việt Nam vào năm 1973, chấp nhận rút toàn bộ quân xâm lược ra khỏi bờ cõi nước ta. Tiếp đó, với cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, kết thúc bằng Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, ta đã đánh bại hoàn toàn cuộc chiến tranh của địch kéo dài trong 20 năm, giải phóng hoàn toàn miền nam, thu giang sơn về một mối và đưa cả nước tiến lên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Thập niên 80 đánh dấu một bước ngoặt lớn đầy ý nghĩa trong quá trình xây dựng đất nước, với Cuộc đổi mới toàn diện mở ra từ Ðại hội VI của Ðảng họp vào năm 1986. Ðó là một cuộc đổi mới mang tính cách mạng sâu sắc, nội dung là nhận thức lại một cách đúng đắn hơn về chủ nghĩa xã hội và về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, đổi mới cả về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, về quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Ðổi mới để vượt qua khủng hoảng kinh tế, thực hiện ổn định chính trị - xã hội, tạo nên sự phát triển bền vững cho đất nước.

Thập niên 90 là bước phát triển tiếp theo của Ðổi mới, đánh dấu bằng thắng lợi to lớn của việc Ðại hội VII của Ðảng (1991) đề ra "Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội". Tiếp đó là thắng lợi được ghi nhận tại Ðại hội VIII của Ðảng năm 1996: Nước ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, hoàn thành về cơ bản nhiệm vụ đề ra cho chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ là chuẩn bị tiền đề cho công nghiệp hóa và từ đây chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Thập niên đầu thế kỷ XXI, Ðổi mới tròn 15 tuổi, 20 tuổi rồi 25 tuổi. Nhìn lại thế kỷ trước, Ðại hội IX của Ðảng (2001) nhận định: "Ðối với nước ta, thế kỷ XX là thế kỷ của những biến đổi to lớn, thế kỷ đấu tranh oanh liệt giành lại độc lập, tự do, thống nhất Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, thế kỷ của những chiến công và thắng lợi có ý nghĩa lịch sử và thời đại". "Với những thắng lợi giành được trong thế kỷ XX, nước ta từ một nước thuộc địa nửa phong kiến đã trở thành một quốc gia độc lập, tự do, (...). Nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội. Ðất nước ta từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu đã bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa". Và: "Thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ (...) đưa nước ta sánh vai cùng các nước phát triển trên thế giới". Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2001-2010 đề ra mục tiêu: "Ðưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển (...); tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại".

Ðại hội X của Ðảng (2006) nêu quyết tâm hoàn thành vượt mức Chiến lược mười năm ấy trước một năm, phấn đấu đến năm 2009, nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, theo cách hiểu mới là ra khỏi tình trạng nước đang phát triển có thu nhập thấp (dưới 950 USD).

Tình hình thực hiện kế hoạch năm năm 2006-2010 trong hai năm đầu, 2006 và 2007, là khá lạc quan. Riêng năm 2007, kinh tế tăng trưởng 8,48% so với năm 2006, hầu hết các chỉ tiêu đề ra trong năm đều hoàn thành và hoàn thành vượt mức kế hoạch. Về mặt quốc tế, Việt Nam đã gia nhập WTO và được bầu làm Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2008-2009. Ðó là căn cứ để chúng ta đề ra mục tiêu phấn đấu cho năm 2008 là đẩy nhanh hơn nữa nhịp độ tăng trưởng GDP với mức từ 8,5 đến 9%/năm, đồng thời hoàn thành phần lớn các chỉ tiêu chủ yếu của kế hoạch năm năm 2006-2010, tạo tiền đề và điều kiện để hoàn thành vượt mức kế hoạch năm năm ngay trong năm 2009. Ðiều chúng ta chưa lường hết là những biến động bất ngờ của tình hình kinh tế thế giới và sự tác động tiêu cực của nó đến kinh tế nước ta.

Mục tiêu của năm 2008 đã được điều chỉnh lại, với nhiệm vụ trọng tâm cấp bách là: kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và tăng trưởng bền vững, trong đó kiềm chế lạm phát là mục tiêu ưu tiên hàng đầu.

Một năm phấn đấu quyết liệt đã tạo nên những chuyển biến tích cực: lạm phát được kiềm chế ở mức 22% (trước đây dự báo có thể 24-25%). GDP tăng trưởng 6,7%, thấp hơn mức 7% đã được điều chỉnh, nhưng vẫn còn ở mức khá cao so với nhiều nước khác trong khu vực và trên thế giới. GDP đầu người đạt 1.000 USD.

Năm 2009, cuộc phấn đấu sẽ còn quyết liệt hơn, cơn bão tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu vẫn chưa có điểm dừng. Nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới dự báo sẽ tăng trưởng âm. Dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, nước ta vẫn giữ vững được mục tiêu đề ra: Kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô phải gắn liền với tăng trưởng kinh tế hợp lý, bền vững và bảo đảm an sinh xã hội.

Cái đích hướng tới phải là năm 2010, hoàn thành tốt đẹp Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm đầu thế kỷ. Ðó là năm kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Thập niên thứ hai thế kỷ XXI, nếu có một ai lại rơi vào "Giấc ngủ mười năm" thì người đó, đến khi bừng giấc, ắt sẽ hết sức ngỡ ngàng vì Việt Nam đã là một nước công nghiệp theo hướng hiện đại tự bao giờ!

Xuân Kỷ Sửu 2009