Chỉ tính riêng năm 2009 vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức sáu đợt hội diễn thuộc các loại hình: kịch nói, tuồng và kịch hát dân tộc, chèo, cải lương, hai đợt hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc. Giải thưởng đều đã có chủ. Vấn đề là những tấm huy chương trao cho nghệ sĩ và vở diễn có thật sự mang lại hiệu quả như mong muốn, là đòn bẩy thúc đẩy sự sáng tạo cho các nghệ sĩ, bởi nhiều ý kiến cho rằng nhiều giải thưởng được trao không khách quan và chưa đúng đối tượng?

Ðiều gây ngạc nhiên là ở nhiều đợt hội diễn, liên hoan sân khấu và ca nhạc, chuyện thành viên trong hội đồng giám khảo mà lại vẫn có tác phẩm dự thi dường như đã trở thành... thông lệ. Không lẽ giới nghệ thuật lại quá thiếu các chuyên gia giỏi để mời vào hội đồng giám khảo? Thế nên mới có những chuyện éo le như NSƯT Trần Ngọc Giầu tự xin rút khỏi ban giám khảo vì có quá nhiều vở tham dự hội diễn, tác giả Trần Ðình Ngôn có năm đoàn dựng kịch bản của mình tại Hội diễn Sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2009 đã phải tự rút không xét tặng giải tác giả. Rốt cuộc là hội diễn sân khấu chèo không trao danh hiệu tác giả xuất sắc cho ai cả! Dư luận rất bất bình về hiện tượng giám khảo "vừa đá bóng, vừa thổi còi", nhưng không hiểu vì sao những hội diễn gần đây nhất vẫn tiếp tục diễn ra tình trạng này.

Hội diễn lần nào cũng có những lời lẽ ì xèo về thành phần giám khảo. Hội diễn sân khấu Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc 2009 là một thí dụ điển hình. Ông Phan Quốc Hùng, Giám đốc Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang cho biết: "Anh em nghệ sĩ chúng tôi vô cùng bất ngờ khi hội đồng giám khảo lại có những thành viên không rành cải lương, không biết gì về cải lương mà vẫn chấm thi mới lạ. Nếu có những "cây đa, cây đề" của cải lương Nam Bộ chấm giải chắc chắn sẽ khác. TP Hồ Chí Minh không thiếu những tên tuổi nghệ sĩ có đủ trình độ và uy tín nghề nghiệp để đứng vào vai trò của giám khảo như: NSND Diệp Lang, NSND Thanh Tòng, NSƯT Ðoàn Bá, NSƯT Bạch Tuyết... Với một hội diễn cải lương mà hội đồng giám khảo lựa chọn như vừa rồi thì thử hỏi liệu lần sau còn ai dám đi thi?".

Hội diễn sân khấu kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc 2009 trao tặng tới hơn 100 giải thưởng. Có lẽ chính vì sự dễ dãi này, nên bản thân nhiều nghệ sĩ khi đón nhận huy chương lại không có cảm giác vui. Nghệ sĩ Ðức Thịnh - Giải đạo diễn xuất sắc, chia sẻ: "Theo tôi, Ban tổ chức nên hạn chế số lượng giải thưởng và chỉ nên trao giải cho những tác giả, tác phẩm thật xuất sắc, như thế phần thưởng mới có giá trị và ý nghĩa thật sự".

Theo đánh giá của giới chuyên môn thì 5 năm qua sân khấu kịch nói vẫn dậm chân tại chỗ. NSND Thế Anh cho rằng, số lượng giải thưởng nhiều như vậy dẫn đến nhàm, người đoạt giải cũng chẳng lấy làm sung sướng và hội diễn giống như hội hè hơn là cuộc thi nghiêm túc.

Nhiều nghệ sĩ cho rằng đã tới lúc Ban tổ chức các hội diễn cần phải thay đổi cách lựa chọn thành phần ban giám khảo cho các cuộc hội diễn, liên hoan nghệ thuật chuyên nghiệp. Bất cập lớn nhất chính là quan niệm chấm giải của hội đồng giám khảo. NSND Trần Ðình Sanh, Giám đốc Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh bộc bạch: "Những gương mặt giám khảo ở nhiều hội diễn, nhất là sân khấu tuồng đã trở nên quá cũ. Ðiều kiện sức khỏe không bảo đảm, chưa nói là tư duy chấm giải cũng rất cũ. Việc trao giải chưa thật sự đúng người, đúng tác phẩm đã làm mất đi không khí hào hứng sáng tạo của anh em nghệ sĩ".

Ðã tới lúc ban tổ chức các đợt hội diễn cần đổi mới cách lựa chọn các gương mặt vào hội đồng giám khảo, đồng thời cũng nên trẻ hóa thành phần ban giám khảo để tạo nên những lối tư duy và quan niệm mới về sáng tạo nghệ thuật. Ðạo diễn Trương Hải Thọ, Trưởng Ðoàn chèo Thanh Hóa cho rằng, Ban tổ chức các Hội diễn cần phối hợp với Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam để mỗi đợt hội diễn, Hội cử thành viên của Hội đồng Nghệ thuật tham dự và thậm chí tham gia vào Hội đồng giám khảo để có sự đánh giá đồng thuận giữa hội nghề nghiệp với chất lượng của các tác phẩm tham gia hội diễn và sau đó là xét tặng giải thưởng của Hội hằng năm.

Giới nghệ thuật biểu diễn cũng cần tham khảo cách trao giải của các cuộc thi của các loại hình nghệ thuật khác như điện ảnh, truyền hình. Ngoài hệ thống giải chính cần hình thành hệ thống giải phụ như giải do khán giả bình chọn, giải do giới báo chí truyền thông bình chọn, giải thưởng của nhà tài trợ... Sự phong phú về hình thức trao giải cũng như các hệ thống giải thưởng sẽ phần nào hâm nóng nhiệt huyết sáng tạo và hứng khởi tham gia các kỳ hội diễn của các nghệ sĩ. Nên chăng, cần có những cuộc hội thảo bên lề hội diễn với sự tham gia của những người làm nghề và cả đại diện khán giả. Dĩ nhiên hội đồng giám khảo cũng không nên "đứng ngoài"trong các cuộc hội thảo. Những trao đi đổi lại giữa người làm nghề, giám khảo và khán giả sẽ tạo nên được sự đồng nhất về quan điểm nghệ thuật, giúp cho giám khảo có thêm cơ sở để lựa chọn những tác phẩm xứng đáng.

Một ban giám khảo khách quan, công tâm sẽ giúp cho nghệ sĩ có thêm niềm tin để bước vào hội diễn với một tinh thần cạnh tranh sáng tạo lành mạnh. Ðó có lẽ là khâu đầu tiên mà ban tổ chức các hội thi, hội diễn sân khấu, ca múa nhạc chuyên nghiệp cần nhìn nhận để nâng cao chất lượng hoạt động nghệ thuật rất ý nghĩa này.