Dòng chảy liền mạch và mạnh mẽ

BÀI & ẢNH: THIÊN PHƯƠNG

Thứ sáu, 14/02/2020 - 04:25 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Hội làng Chuông (Thanh Oai, Hà Nội) với những gương mặt rạng rỡ của các cháu thiếu niên trong đội rước cờ Tổ quốc.

Tính cộng đồng và truyền thống yêu nước là đặc điểm phổ quát, nhưng ở Việt Nam đã trở thành điều kiện sống và sức sống trường tồn của con người Việt Nam, của dân tộc Việt Nam trong đời thường cũng như lúc gặp khó khăn, thử thách. Trong công cuộc xây dựng đất nước, phát triển kinh tế xã hội hiện nay, những giá trị ấy tiếp tục được lan tỏa.

Nhân tố bền vững và sức mạnh vô biên

Do vị trí địa lý chi phối, thiên tai thường xảy ra trên dải đất Việt Nam, hết hạn hán lại lũ lụt, lũ chồng lên lũ, bão kế tiếp bão. Để vượt qua thiên tai, việc “vắt đất ra nước thay trời làm mưa” hoặc “nghiêng đồng đổ nước ra sông”, đắp đê chống lụt đòi hỏi phải có sức mạnh cộng đồng, phải chung sức gia đình “thuận vợ thuận chồng” và làng nước. Tính cộng đồng được củng cố bền chặt trong những phong tục tập quán được duy trì từ đời này qua đời khác.

Ở nhiều nơi, trong giai đoạn phát triển muộn hơn, một số phong tục tập quán được “quy chế hóa” trong những hương ước, trở thành những chuẩn mực ứng xử cộng đồng. Đó là những thể lệ về canh tác ruộng chung, những giao ước trong việc giúp đỡ nhau xây dựng nhà cửa, những quy tắc trong sinh hoạt gia đình, làng xóm. Vừa là sản phẩm vừa là nhân tố kết cấu của tính cộng đồng, làng xã, những phẩm chất quý giá này đã có những đóng góp quan trọng, trở thành sức mạnh to lớn trong những thời kỳ chống ngoại xâm. Làng xã trở thành những pháo đài kiên cố, cả dân tộc sát cánh bên nhau, tạo nên những đơn vị chiến đấu lợi hại trên khắp đất nước khiến cho quân xâm lược gặp phải vô vàn khó khăn trong việc đánh chiếm và bình định. Quân xâm lược đi đến đâu cũng có thể bị tiến công. Chủ tịch Hồ Chí Minh - từ rất sớm - đã tổng kết về sức mạnh truyền thống của tổ tiên để đánh bại quân xâm lược: “... nhờ ý chí độc lập và lòng khát khao tự do hơn là nhờ quân đông sức mạnh, nước Nam đã thắng”1.

Nhân dân xây dựng nhiều đền miếu để tôn vinh và nhớ ơn những vị anh hùng cứu nước, nhắc cháu con ghi nhớ những chiến công oanh liệt của các vị tiên liệt ấy. Nhưng điều trước hết, làm nhân dân quý trọng và kính phục các vị anh hùng là cái cốt lõi bên trong những hành động, là tình cảm, tinh thần vì nước vì dân sâu sắc của những vị anh hùng - những tình cảm xây dựng nên truyền thống cộng đồng bền vững của dân tộc Việt Nam.

Tình cảm sâu sắc gắn liền với nghĩa vụ cao cả với cộng đồng. Người Việt Nam đặt lợi ích cộng đồng cao hơn lợi ích cá nhân, lợi ích Tổ quốc cao hơn lợi ích gia đình, địa phương. Mỗi cá nhân đều cảm thấy tình cảm sâu sắc nhất và hạnh phúc cao nhất là được sống giữa tình yêu thương của gia đình, làng xã và Tổ quốc. Tính cộng đồng là nhân tố bền vững, làm nên sức mạnh vô biên của dân tộc Việt Nam để chiến thắng, vượt qua mọi gian nan thử thách trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước. Tính cộng đồng Việt Nam và hệ quả đáng tự hào của nó đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh diễn đạt cô đọng: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công”.

Bản sắc và lẽ sống

Từ thời Hùng Vương đã có sự khẳng định từ sớm chủ quyền trên một lãnh thổ có sự riêng biệt của cương vực cư trú, của phong tục tập quán, của một nền văn hóa đã định hình. Lịch sử không ghi lại những điều cụ thể về thời đại ấy, nhưng suốt mấy nghìn năm, niềm tự hào về các vua Hùng ăn sâu vào tâm khảm của con người Việt Nam từ đời này qua đời khác. “Nghiệp xưa họ Hùng” chính là sự nghiệp dựng nước mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói với các chiến sĩ trước đền vua Hùng: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

Người Việt Nam vẫn nhắc nhở và tự hào về những phẩm chất cao đẹp, sự gắn bó về nguồn gốc, về tình nghĩa đồng bào qua truyền thuyết về bọc trăm trứng; Ý chí chống thiên tai ở Sơn Tinh, chống xâm lược ở Thánh Gióng, tinh thần lao động sáng tạo để tồn tại qua truyện quả dưa đỏ của Mai An Tiêm… và cách sống tình nghĩa, tình cảm cao thượng qua nhiều huyền thoại khác. Suốt bao đời nay, nhân dân Việt Nam đã xây dựng và bảo vệ đất nước vững bền bằng ý chí quyết tâm, chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa nhân văn của mình. Nhân dân kết tội hành động mất cảnh giác của Mỵ Châu đã để lộ bí mật quốc gia lọt vào tay giặc, nhưng đời này qua đời khác nhân dân vẫn thương xót người con gái ấy đã sống với những tình cảm chân thành và chung thủy vốn có ở con người Việt Nam…

Như một nguồn chảy liên tục từ đời này qua đời khác, như những mạch lưu thông lan tỏa và thấm sâu trong từng thớ đất của ông cha để lại, truyền thống dân tộc luôn gắn liền với cuộc sống trên mọi miền đất nước, trong từng hoàn cảnh khác nhau và ảnh hưởng sâu sắc tới mỗi tâm hồn Việt Nam.

1. Hồ Chí Minh (2011) - Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, tập 1, tr. 98.