Ðấu tranh chống tội phạm rửa tiền

Thứ Ba, 03/02/2015, 19:16:02

Bản chất rửa tiền là hành vi biến tiền phi pháp, tiền "bẩn" thành tiền hợp pháp, tiền "sạch". Tội phạm rửa tiền có trăm mưu nghìn kế để gột rửa đồng tiền có nguồn gốc phi pháp của mình. Vì vậy, cơ quan chức năng muốn truy nguyên nguồn gốc số tiền được đối tượng gột rửa cũng không hề đơn giản.

Ðấu tranh chống tội phạm rửa tiền

Công an Đà Nẵng khám phá, điều tra một vụ rửa tiền.

Luật Phòng, chống rửa tiền có hiệu lực từ ngày 1-1-2013, tới nay đã tròn hai năm. Những kỳ vọng về việc lập lại kỷ cương, chống hành vi rửa tiền được đặt ra khi luật này có hiệu lực thi hành, tuy nhiên kết quả thực thi cho thấy, đây vẫn là công việc còn rất nhiều khó khăn. Những gì được phát hiện, xử lý liên quan hành vi rửa tiền dường như chỉ chạm phần rất nhỏ của thực trạng.

Cách đây gần chục năm, bà Na-ru-mi Y-a-ma-đa, Trưởng đại diện Cơ quan phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) tại Việt Nam đã cảnh báo: Là một nền kinh tế đang tăng trưởng mạnh và sử dụng phổ biến tiền mặt, Việt Nam thật sự là "mảnh đất màu mỡ" cho tội phạm rửa tiền. Nếu thiếu các biện pháp hữu hiệu để đấu tranh chống loại tội phạm này thì rửa tiền không những sẽ còn leo thang mà còn thúc đẩy tham nhũng và nhiều loại tội phạm khác phát triển, đồng thời hủy hoại cơ chế hợp pháp của hệ thống tài chính, thách thức đối với sự phát triển kinh tế. Từ đó tới nay, nhiều chương trình, dự án phòng, chống rửa tiền được triển khai nhưng tội phạm rửa tiền dường như vẫn nằm trong "vòng bí ẩn", hiếm khi được phanh phui.

Hiểu một cách khái quát thì rửa tiền là toàn bộ các hoạt động được tiến hành một cách cố ý nhằm hợp pháp hóa tiền và tài sản có nguồn gốc từ tội phạm. Hoạt động rửa tiền, bề ngoài có vẻ như vô hại nhưng thực tế là loại hoạt động có tổ chức và vô cùng nguy hiểm, vừa là công cụ vừa là động lực của các tổ chức tội phạm. Khi tiền bẩn được đem rửa thì có nghĩa là trước đó đã xảy ra các hoạt động phạm pháp, đặc biệt là rửa tiền có nguồn gốc từ tham ô, tham nhũng.

Các thủ đoạn tẩy rửa tiền bẩn ngày càng đa dạng, tinh vi và có tổ chức hơn nhằm qua mặt các cơ quan chức năng. Có thể chỉ ra các dạng như: nhập tiền bẩn vào hệ thống kinh tế tài chính, mục đích của bước này là biến đổi hình thái ban đầu của các khoản thu nhập phạm pháp và tách chúng khỏi tổ chức tội phạm nhằm tránh sự phát hiện của các cơ quan chức năng. Một số thủ đoạn phổ biến là chia nhỏ tiền bất chính, gửi vào các ngân hàng nhiều lần để số lượng mỗi lần không đến mức phải khai báo, mua các công cụ tiền tệ hay hàng hóa xa xỉ đắt tiền, chuyển lậu tiền ra nước ngoài. Thứ hai là quay vòng tiền. Những kẻ rửa tiền sử dụng tiền bẩn để thực hiện càng nhiều giao dịch tài chính càng tốt, đặc biệt là các giao dịch xuyên quốc gia, nhằm tạo ra một mạng lưới giao dịch chằng chịt, phức tạp và khó lần dấu vết.

Tội phạm này có tác động, ảnh hưởng tiêu cực bao trùm lên nhiều lĩnh vực của đời sống như kinh tế - xã hội, chính trị, an ninh - quốc phòng... từ lâu đã vươn những chiếc vòi bạch tuộc của chúng ra ngoài biên giới các quốc gia. Về vĩ mô, rửa tiền gây ra những đột biến trong cầu tiền tệ và bất ổn định lãi suất và tỷ giá hối đoái. Hoạt động kinh tế ngầm tác động xấu đến hướng đầu tư, chuyển từ các khoản đầu tư cẩn trọng sang đầu tư rủi ro cao làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế, làm giảm tính hiệu quả của các công cụ tiền tệ của Chính phủ, kích thích các hành vi tội phạm kinh tế như trốn thuế, mua bán nội gián, gian lận thương mại, tăng tính bất ổn của nền kinh tế. Các giao dịch ngầm làm suy giảm hiệu quả kinh tế của các giao dịch hợp pháp, gây mất lòng tin đối với thị trường, đồng thời có thể khiến hệ thống ngân hàng tài chính bị suy yếu, thậm chí có thể bị thao túng bởi các băng nhóm tội phạm.

Nhà nước cần kiểm soát các giao dịch liên quan các tổ chức tài chính. Xây dựng các cơ chế kiểm soát khách hàng và các giao dịch thông qua tổ chức tín dụng. Hoạt động kiểm soát này liên quan việc nhận biết khách hàng, thu thập và kiểm soát thông tin về khách hàng. Các nhân viên ngân hàng thực hiện nghiệp vụ phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền các thông tin về khách hàng có dấu hiệu của hoạt động rửa tiền và giao dịch đáng ngờ. Ðồng thời cũng quy định bắt buộc đối với một số giao dịch nhất định phải báo cáo.

Quy định hiện hành, giao dịch có giá trị từ 200 triệu đồng trở lên được coi là giao dịch có giá trị lớn và phải được kiểm soát. Luật quy định các dấu hiệu đáng ngờ cơ bản, dấu hiệu đáng ngờ trong ngân hàng, kinh doanh bảo hiểm... để kiểm soát. Chẳng hạn, các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực ngân hàng như có sự thay đổi đột biến trong doanh số giao dịch trên tài khoản; tiền gửi vào và rút ra nhanh khỏi tài khoản; doanh số giao dịch lớn trong ngày nhưng số dư tài khoản rất nhỏ hoặc bằng không. Các giao dịch chuyển tiền có giá trị nhỏ từ nhiều tài khoản khác nhau về một tài khoản hoặc ngược lại trong một thời gian ngắn; tiền được chuyển qua nhiều tài khoản; các bên liên quan không quan tâm đến phí giao dịch; thực hiện nhiều giao dịch, mỗi giao dịch gần mức giá trị lớn phải báo cáo. Khách hàng mở nhiều tài khoản tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài ở khu vực địa lý khác nơi khách hàng cư trú, làm việc hoặc có hoạt động kinh doanh...

Dự án "Tăng cường năng lực của các cơ quan pháp luật và thực thi pháp luật trong công tác phòng, chống rửa tiền tại Việt Nam" được triển khai từ năm 2007. Dù đội ngũ chuyên gia phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực điều tra, xét xử được tăng cường nhưng tình hình hoạt động của tội phạm rửa tiền tại Việt Nam tiềm ẩn nhiều vấn đề phức tạp.

ÐĂNG MINH