Bình luận quốc tế

Khủng hoảng ở Trung Đông

Thứ Sáu, 03/04/2020, 02:06:28

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của khu vực Trung Đông - Bắc Phi trong năm nay được dự báo sẽ rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 30 năm qua, trong bối cảnh nhiều nước phải chật vật đối phó các khó khăn tài chính do tác động kép từ đại dịch Covid-19 lẫn sự tụt dốc nghiêm trọng của giá dầu.

Hàng loạt nền kinh tế tại Trung Đông - Bắc Phi đang phải gồng mình chống đỡ đại dịch Covid-19 diễn biến phức tạp. Tại các nước như Iran, A-rập Xê-út, Ai Cập, Algeria…, số người nhiễm mới tăng lên hằng ngày. Viện Tài chính quốc tế (IIF) vừa đưa ra dự đoán, kinh tế khu vực Trung Đông - Bắc Phi có thể sụt giảm 2,4 điểm phần trăm và sẽ chỉ tăng trưởng 0,8% trong năm nay, đánh dấu mức tăng thấp nhất kể từ đầu những năm 1990. Theo nhận định của IIF, suy thoái toàn cầu sẽ dẫn đến sụt giảm thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài, du lịch và nguồn kiều hối của các nước như Ai Cập, Jordan, Morocco và Lebanon. Đáng chú ý, Ai Cập sẽ chứng kiến tình trạng sụt giảm mạnh nguồn thu từ kênh đào Suez.

Nước này đã phải hạ mục tiêu tăng trưởng GDP trong tài khóa 2019-2020 (kết thúc cuối tháng 6 tới) từ mức 5,6% xuống 5,1%, trong khi ngành du lịch của đất nước Kim tự tháp có thể thiệt hại khoảng một tỷ USD/tháng.

Chín nền kinh tế xuất khẩu dầu mỏ chủ chốt tại Trung Đông - Bắc Phi được dự báo nguồn thu sẽ giảm tổng cộng khoảng 192 tỷ USD trong năm nay do giá dầu lao dốc. Những nước này đứng trước nguy cơ thâm hụt ngân sách kỷ lục và nợ công tăng. Cán cân tài khoản vãng lai của những nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ trong khu vực sẽ dịch chuyển từ mức thặng dư trung bình 65 tỷ USD năm 2019 sang thâm hụt 67 tỷ USD năm 2020, đồng thời thâm hụt ngân sách tăng từ mức 2,9 lên 9,1% GDP. “Mây đen” bao phủ các nền kinh tế khi dịch Covid-19 làm gián đoạn chuỗi cung ứng, nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, trong khi giá dầu dường như “chạm đáy”. Việc giá dầu giảm mạnh kết hợp hạn hán kéo dài có thể gây ra những thiệt hại lớn đối với nền kinh tế Algeria, một trong những nước vốn phụ thuộc vào nguồn thu “vàng đen” trong khu vực. Doanh thu từ dầu của quốc gia Bắc Phi này trong năm 2020 dự kiến đạt từ 20 đến 30 tỷ USD, so với mức 36 tỷ USD trong năm 2019 và 42 tỷ USD năm 2018. Dự thảo ngân sách năm 2020 của An-giê-ri được tính toán dựa trên cơ sở 50 USD/thùng dầu, trong khi giá dầu thế giới đình trệ lâu dài ở mức khoảng 20 USD/thùng. Vì thế, thâm hụt ngân sách nước này có thể tăng gấp hai lần, dự kiến là 12,8 lên đến 25 tỷ USD.

Trước những nguy cơ từ dịch bệnh và giá dầu đi xuống đe dọa nguồn thu từ dầu mỏ khiến tăng trưởng kinh tế khu vực Trung Đông - Bắc Phi đi xuống, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) kêu gọi chính phủ các nước trong khu vực hành động quyết liệt. Đại dịch Covid-19 đã trở thành thách thức ngắn hạn lớn nhất khi làm chao đảo nền kinh tế khu vực qua hàng loạt cú sốc như nhu cầu trong và ngoài khu vực giảm, thương mại đi xuống, sản xuất bị gián đoạn, tiêu dùng giảm và các điều kiện tài chính thắt chặt. Những ngành nghề vốn là những nguồn sử dụng lao động chính như du lịch, khách sạn và bán lẻ, bị ảnh hưởng nghiêm trọng với hệ quả là tình trạng thất nghiệp gia tăng.

IMF cũng hạ dự báo tăng trưởng đối với khu vực Trung Đông do giá dầu dao động, tình hình bất ổn và các biện pháp trừng phạt của Mỹ nhằm vào Iran. Định chế tài chính hối thúc chính phủ các nước trong khu vực nhanh chóng đưa ra các gói cứu trợ nhằm ứng phó một cuộc suy thoái kéo dài. Dòng vốn nước ngoài chảy vào khu vực Trung Đông - Bắc Phi dự kiến sẽ giảm từ mức 182 tỷ USD năm 2019 xuống còn 101 tỷ USD năm 2020. Bên cạnh đó, nguồn vốn từ khu vực này, chủ yếu dưới hình thức các quỹ đầu tư quốc gia (SWFs) cũng sẽ giảm tương ứng từ 215 xuống 136 tỷ USD trong năm nay. Điều này cho thấy nhiều chính phủ khu vực đang phải tăng cường sử dụng SWFs để bù đắp cho tình trạng thâm hụt ngân sách lớn. A-rập Xê-út, quốc gia hứng chịu tác động kép của dịch Covid-19 khi giá dầu giảm mạnh và các hoạt động của nền kinh tế bị đình trệ, đã công bố các biện pháp kích thích kinh tế khẩn cấp lên tới 32 tỷ USD. Chính phủ Iran đã phân bổ ngân sách lên tới gần 24 tỷ USD để hỗ trợ nền kinh tế vốn gặp nhiều khó khăn bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Kinh tế toàn cầu năm nay được dự báo có thể rơi vào suy thoái với mức độ nghiêm trọng hơn trong giai đoạn xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính giai đoạn 2008-2009. Bởi thế, phần lớn các nước Trung Đông - Bắc Phi, vốn đang phải chịu thiệt hại kép do dịch bệnh và giá dầu xuống thấp, càng phải cố gắng hơn nhiều trong nỗ lực vượt “bão khủng hoảng”.

HÀ LÂM