Minh bạch trong bản quyền tác phẩm nghệ thuật

Thứ Tư, 27/03/2019, 04:29:01

Phán quyết của Tòa án nhân dân TP Hà Nội liên quan vụ tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ vở diễn thực cảnh "Ngày xưa" giữa Công ty CP Tuần Châu Hà Nội và Công ty CP Ðầu tư tổng hợp truyền thông DS (do đạo diễn Việt Tú làm Giám đốc) mới đây đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của dư luận. Theo đó, tòa công nhận đạo diễn Việt Tú là tác giả, còn Công ty CP Tuần Châu Hà Nội là chủ sở hữu duy nhất của kịch bản "Ngày xưa".

Minh bạch trong bản quyền tác phẩm nghệ thuật

Một cảnh trong show diễn "Tinh hoa Bắc Bộ". (Ảnh do chương trình cung cấp)

Ngoài ra, vở diễn "Tinh hoa Bắc Bộ" do Công ty CP Tuần Châu Hà Nội đầu tư sau đó được tòa phán quyết là tác phẩm phái sinh của "Ngày xưa". Dù mới chỉ là kết quả phiên sơ thẩm, khả năng còn có thêm diễn biến mới, nhưng sự phân định của pháp luật đã phần nào làm sáng tỏ những rắc rối từ một vụ kiện kéo dài. Và dẫu vẫn còn nhiều luồng ý kiến khác nhau xoay quanh phán quyết của tòa án, song việc đi đến tận cùng vụ kiện đã góp phần tạo án lệ để minh bạch hóa câu chuyện bản quyền vốn nhiều lùm xùm trong môi trường hoạt động nghệ thuật những năm qua.

Thật đáng buồn khi lao động nghệ thuật phải đưa nhau ra tranh chấp, kiện tụng bản quyền. Song nhìn ở một góc độ khác, việc giải quyết những tranh chấp bản quyền thông qua cơ chế tòa dân sự được nhiều người đánh giá là hành động văn minh, giúp bảo đảm môi trường sáng tạo, khai thác nghệ thuật lành mạnh. Khi các bên có bất đồng, không đủ cơ sở hiểu biết, lý lẽ thuyết phục để đi đến thỏa thuận thỏa đáng thì việc dùng đến pháp luật để phân định trắng đen là điều cần thiết; bởi kết luận cuối cùng từ luật pháp cũng là sự khơi thông cho những luồng dư luận còn chưa tường tận về bản chất sự việc. Tới nay, giới âm nhạc vẫn chưa quên chiến thắng ngoạn mục cách đây vài năm của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung khi kiên quyết nhờ Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam gửi đơn kiện tới Liên minh quốc tế các hiệp hội nhạc và lời thế giới (CISAC) để xử lý việc nhiều ca sĩ nước ngoài vi phạm bản quyền ca khúc "Vầng trăng khóc" của mình. Thời điểm đó, khi xuất hiện các phiên bản tiếng nước ngoài của bài hát này, bản thân anh cũng bị đặt nghi ngờ "đạo nhạc". Do đó, việc thắng kiện không những giúp Nguyễn Văn Chung xác nhận quyền sở hữu đối với ca khúc của mình trong kho nhạc châu Á - Thái Bình Dương của CISAC, mà còn giúp anh minh oan, gỡ bỏ hiểu lầm cho danh dự chính mình. Hay mới đây, sau 12 năm ròng rã theo đuổi, họa sĩ Lê Linh đã giành phần thắng trong vụ kiện tranh chấp tác quyền bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt… Ðó là những bằng chứng cho thấy sự quyết liệt của các tác giả đã giúp họ bảo vệ được quyền lợi hợp pháp với tác phẩm. Tuy nhiên, những trường hợp nêu trên là rất ít.

Trên thực tế, hầu hết các vụ vi phạm bản quyền chỉ được khơi ra rồi thả nổi; bởi lẽ trong môi trường hoạt động nghệ thuật, các chủ thể sáng tạo, sở hữu tác phẩm thường ngại va chạm, kiện tụng làm to chuyện. Khi phát hiện vi phạm, hầu hết chỉ bày tỏ bức xúc với giới trong nghề, qua mạng xã hội hoặc nhờ báo chí phản ánh. Trong khi đó, người bị tố vi phạm hoặc cứ xin lỗi vì lý do không biết, không hiểu luật; hoặc cố tình phủ nhận, kéo dài thời gian để chuyện dần yên ắng. Thói quen "xài chùa" trong nhiều lĩnh vực hoạt động nghệ thuật ngày càng diễn biến phức tạp. Do đó, trong bối cảnh công nghệ số, khi mà xâm phạm bản quyền càng trở nên tinh vi hơn thì chính những chủ thể sáng tạo và sở hữu tác phẩm nghệ thuật phải có sự quyết liệt đến cùng để tự bảo vệ, tạo môi trường hoạt động nghệ thuật lành mạnh, nơi thành quả sáng tạo của người nghệ sĩ thật sự được tôn trọng.

Trở lại vụ tranh chấp bản quyền xoay quanh vở diễn "Ngày xưa" giữa một bên là tác giả, một bên là chủ đầu tư dự án nghệ thuật, có thể nhìn rõ hơn vấn đề quyền và lợi ích của các bên. Ở thời đại mà hoạt động sáng tạo gắn bó mật thiết với công nghệ, sự thành hình của các tác phẩm nghệ thuật chất lượng cao gắn liền việc tiếp sức của những "mạnh thường quân", vai trò của cả tác giả và nhà đầu tư đều cần được coi trọng. Càng hợp tác chặt chẽ, mỗi thành phần tham gia càng cần hiểu quyền, trách nhiệm, lợi ích của mình theo đúng quy định của pháp luật để sáng tạo, khai thác hiệu quả tác phẩm nghệ thuật.

ÐẮC LINH